Lyse øyeblikk


Banke på

Da vi var små, lekte Håvard og jeg “banke på”.

Det var en selvlaget lek som involverte byggeklosser og små dyr av gummi. Det var før legoklossenes tid, så klossene var av solid trevirke i ulike fasonger og størrelser. Det var malt mønster på dem så de så ut som murstein. Dyrene var naturtro små modeller. Hjorten hadde bevegelig gevir med bittesmå takker og isbjørnen satt med utstrakte labber klar for omfavnelse. Continue reading


Friminutt

Det ringer ut.

– Fa´n sier Vigdis og lar seg falle baklengs ned i sofaen. – De helvetes ungene i 9A tar livet av meg! Vet dere hva Franz fant på i denne timen? Han hadde fyllt kondomer med et eller annet griseri, jeg vil ikke tenke på hva, og lagt dem fra seg rundt omkring i klasserommet, særlig på pultene til jentene. Hele timen var jo ødelagt. Så står han bare der og flirer og kjekker seg. Hva skal jeg gjøre? Continue reading


På kafé

Nå også med ordforklaringer på nederlandsk.

Han satt der da hun kom inn, og han hadde ikke hevet blikket på over en time. Hun visste det, for hun hadde fulgt med han i smug. Rundt dem skrapte folk med stolene, lo og ropte, men han så ikke opp en eneste gang. Ikke engang da den vimsete servitrisen mistet et helt brett med glass i gulvet så det sang, hadde han reagert. Alle andre øyne i lokalet vendte seg som på kommando mot den ulykkelige jentungen som stod der rød i toppen og skottet bort på bartenderen bak disken, som krampaktig gjorde gode miner til slett spill foran de interesserte blikkene. Hun kunne se at han hadde mest lyst til å brøle.

Continue reading


Vöðvastyrkur og siðferðisþrek

Ég hafði alltaf ætlað að vera með á bikarmótinu. Svo var því flýtt og ég í Noregi.

Ég tók því stefnuna á Reykjanesmótið.

En hvað gerist? Alþingi Íslendinga ákveður að taka mig sérstaklega fyrir og setja lög mér til höfuðs. Ég var svo gersamlega slegin út af laginu að ég gat ekki hugsað um neitt lyftingarmót. Ég hef ekki orðið jafn reið í annan tíma. Ég grenjaði af reiði þegar Halldór Ásgrímsson kom fram í sjónvarpi og sagði (í frjálslegri þýðingu minni): þegiðu kerling og farðu aftur að vinna. Hættu að berjast fyrir bættum kjörum og níðast á saklausum skólabörnum.
Verkfallréttur launafólks er ekkert náttúrulögmál. Það er réttur sem fyrri kynslóðir hafa barist fyrir í alvöru, og sem í mörgum löndum er fjarlægur draumur enn þann dag í dag. Afi minn og hans samtímamenn sultu heilu hungri í baráttunni í denn. Þegar verkföll var ólögleg hryðjuverkastarfsemi, verkalýðsforingjar voru glæpamenn og landráðsmenn og langt frá því að vera “góðar fyrirmyndir” fyrir blessuð börnin. Hættulegir kommúnistar sem vildu hafa eitthvað um það að segja hversu dýrt þeir seldu sig. Sem voru tilbúnir til að fórna mannorði sinu og öryggi til að berjast fyrir hluti sem okkur finnst vera sjálfsögð mannréttindi en sem þá þóttu hin mesta firra.

Einn af þeim mönnum sem ég hef borið mesta virðingu fyrir er Lech Walesa. Ekki vegna þess að hann varð forseti. Ekki vegna þess að hann fékk friðarverðlaun Nobels. Heldur fyrir það að hann klifraði yfir hliðið í skipasmíðastöðina í Gdansk. Su mynd stendur mér alltaf jafnskýr fyrir hugskotssjónum. Hann hafði siðferðisþrek til að standa í fremstu víglínu. 7 barna faðir. Sanntrúaður kaþólikki. Rekinn úr vinnu. Settur í fangelsi. Lögbrjótur, glæpamaður, óvinur ríkisins. Hann barðist fyrir rétt hins venjulega borgara gegn alræðisvald stjórnmálamanna. Barðist með vopni sem ekki drepur, en sem bítur. Samstaðan. Solidarnos.
Og nú sér löggjafin ástæðu til að setja lög sem banna verkfall. Sem slær eina vopnið sem við höfum úr höndunum á okkur. Með valdi. Lög sem eru ætluð að bjarga viðsemjendum okkar úr klípu. “Draga sveitarfélögunum að landi”, eins og Einar Oddur svo skemmtilega komst að orði í sjónvarpsviðtali.
Ég held að ég hafi aldrei orðið reiðari. Nú stend ég í fyrsta skiptið á ævinni í raun í þeim sporum að þurfa að ákveða hvort ég ætla að hlýða landslögum eða eigin sannfæringu.

Ég er löghlýðin kona. Ég trúi á réttarríkið og því að mér ber að virða og fara eftir lögum. Það er ekki í lagi að brjóta lög. En nú segir samviskan mín skýrt að þetta er ekki rétt. Ég á ekki að láta þetta yfir mig ganga, mér ber skylda til að mótmæla. Ekki bara sjálfs míns vegna, heldur vegna þess að stjórnvöld eru að fremja gróft brot á launafólk. Þögn er sama og samþykki.
Til að komast hjá því að samþykkja eitthvað sem er ósiðlegt verð ég að gera eitthvað sem er ólöglegt. Eða til að komast hjá því að brjóta lög verð ég að samþykkja eitthvað sem er ósiðlegt. Ég er í flækt í siðferðilegri sjálfheldu. “Hofstadter-Moebius” flækja delux. Nú skil ég af hverju Hal 9000 fór á taugum.

Eftir andvökunótt ákveð ég að standa með sjálfri mér. Ég get ekki mætt til vinnu undir þessum kringumstæðum. Ég get ekki þóst vera veik og misnotað veikindaréttinn. Ég verð svo bara að taka afleiðingunum og bera höfuðið hátt.

það fór ótrúleg orka í þessar sálarkvalir. Orkan fór öll í siðferðisþrekið, og ekkert var eftir í líkamlega þrekið. Mér leið eins og ég væri nýstaðin upp úr erfiðum veikindum. Ég gat ekki lyft litlifingur. Hvað þá tekið þátt í neitt Reykjanesmót. Þannig fór það.


Morgunverkin

Morgungöngurnar með hundinn rúla. Það sem hófst af illri nauðsyn er orðið ómissandi byrjun á góðum degi. Á fætur, í fötin, kveikja undir kaffivélinni og af stað. Í öllum veðrum. Það skiptir máli að fara í öllum veðrum. Ef ég fer ekki út í þoku og rigningu kann ég ekki að meta sólskinið og lognið. 
Ég fer snemma, þegar engir eru á ferli nema blaðburðarstrákar og smáfuglar. Borgin er ekki vöknuð, allt kyrrt. Nema hjá fuglunum, reyndar. Á þessum tíma árs er brjálað að gera hjá þeim um leið og sólin kemur upp. Lætin! Continue reading


12 ár í sópran

Úr tíkallasíma í sjoppunni við Lönguhlíð hringdi ég í Hörð og bauð mig fram í Mótettukórinn. Þá var 1983.

Ég var nýflutt til Íslands, ungbarnamóðir í námi og var að leita að tómstundastarfi sem ekki væri of tímafrekt, ekki of dýrt og gæfi kost á að kynnast og vinna með skemmtilegu fólki. Ég vissi af reynslu að í góðum kór fær maður míkið fyrir peningana og mér leist vel á það sem ég hafði heyrt um þennan nýja kór og organista í Hallgrímskirkju.

Stuttu síðar var ég komin upp í kirkju í prufusöng. Hörður tók mér fagnandi. Á milli þess sem ég söng, lýsti hann fyrir mér framtíðarsýn sinni um kórinn og tónlistarlífið í kirkjunni. Það tók mig fimm mínútur að átta mig á að hér færi maður með háleit markmið og raunhæfar hugmyndir um hvernig mætti ná þeim, mikinn sannfæringarkraft og hæfileika til að hrífa aðra með sér. Hálftíma síðar var ég orðin félagi í kórnum.

Hefði ég vitað hvað ég ætti í vændum! Strandpartý í Nice, plötuupptöku á söngloftinu í Kristskirkju þar sem brakaði svo í gólfinu að maður varð að anda með eyrunum, vígsla Hallgrímskirkju með pompi og prakt, Plánetur í anddyri Háskólabíós með hljómsveitinni inni í sal og tveir stjórnendur – annar á sjónvarpsskjá, átakafundir í kórbúninganefnd, yndislegir páskamorgnar sem öll fjölskyldan fékk að njóta, sungið fyrir Páfa á Þingvöllum með stórar slaufur í barminum, sameiginlegar badmintonæfingar, flutningur á Mozart Requiem í nývígðri Hallgrímskirkju þegar loftið var áþreifanlega rafmagnað af eftirvæntingu, laugardagsmorgnar með skrýtnum tilbrigðum við morgunleikfimi og Kaffe Fassett á prjónunum, Lýðveldishátíðin í Bonn, að hvetja fararstjóra í kapphlaupi við járnbrautalest, “passið þið nóturnar!”, “gott jarðsamband!” og “þriðja röðin fyrst inn!”.

Og tónlistin – að kynnast allri þessari tónlist innanfrá og fá að flytja hana fyrir þakkláta hlustendur í mörgum löndum, við ólíkustu og stundum ólíklegustu aðstæður.

Fyrstu tónleikar sem ég tók þátt í voru haldnir í Kristskirkju, Hallgrímskirkja var í byggingu. Flutt var einföld a capella dagsskrá. Í þá daga saumuðu konur kórbúningana sína sjálfar, með innfeldri blúndu eins og á gamaldags koddaveri og við biðum spennt eftir að sjá hvort einhver kæmi til að hlusta á okkur.

Siðustu tónleikar mínir voru haldnir í fullsetinni Hallgrímskirkju 12 árum síðar. Uppselt var á tvenna tónleika í röð á Sálumessu Mozarts með hljómsveit, einsöngvurum og dönsurum.

Ég fékk að fylgjast með kórnum vaxa og dafna og hasla sér völl í tónlistarlífi Íslendinga og sjá bæði kór og stjórnanda þroskast og vaxa við hverja raun.
Hörður er skipulegur stjórnandi og vinnur sína heimavinnu vel. Hann er metnaðarfullur og vandar til allra hluta, ekkert smáatriði er “overlatt til tilfeldighetene”. Hann sníðir sér stakk eftir vexti, en passar alltaf upp á að víkka stakkinn um leið og hann passar í hann til að hefta ekki vöxt. Ég hef ekki forsendur til að leggja mat á listræn afrek Harðar og hæfileika, en eitt er víst að hann hefur ávaxtað sitt pund afskaplega vel og það er væntanlega það sem spurt er um þegar upp er staðið.

Hver á svona kór? Stjórnandinn? Kirkjan? Félagarnir fyrr og nú? Áheyrendur? Sennilega á hann sig sjálfur og er eingöngu til sem samvinna og samhugur allra þessara aðila á hverjum tíma.
Að fá að vinna með fólki sem manni þykir vænt um að sameiginlegu markmiði og standa svo hlið við hlið á tónleikum og finna verkið öðlast sjálfstætt líf og vekja gleði í okkur öllum er ekki hversdagslegur atburður. Við erum öll blessuð sem höfum fengið að eiga aðild að því kraftaverki sem slíkur kór er.

(Skrifað í afmælisrit Mótettukórsins 2003)